Het Arabisch heeft interessante spreekwoorden die vaak in verschillende varianten door de Arabische wereld heen voorkomen.

Vaak zit er aan zo’n spreekwoord een verhaal vast. Zo kent men in Syrië het spreekwoord illi biyaarif biyaarif, willi ma biyaarif biyul kafa ades (اللي بيعرف بيعرف واللي ما بيعرف بيقول كفا عدس). Dat betekent: wie het weet die weet het, en wie het niet weet zegt: een handvol linzen.

Het gaat terug op een verhaaltje dat een jongen en een meisje in het geheim afspraken op het dak van haar huis (in Arabische landen zijn daken plat en worden ze vaak gebruikt voor de was), als zij op het dak linzen ging pellen. Op een avond ging de vader naar het dak toe en trof hun twee daar aan. Daarop sloeg de jongen op de vlucht met in zijn hand nog wat linzen. Omstanders zagen dat en dachten dat de vader de jongen achternazat omdat hij linzen had gestolen.  Dit spreekwoord wordt gebruikt als je iemand een verwijt maakt, zonder dat je de ware toedracht weet.

Verschillende varianten

Er zijn verschillende varianten van dit spreekwoord in omloop, ook met een volwassen linzenverkoper die zijn vrouw met een ander ontdekte. De andere vluchtte, viel in de linzen en nam er per ongeluk wat van mee.

In Tunesië, zo blijkt, heeft men een zeer vergelijkbaar spreekwoord. Illi ma yaarifsh yaqul sbul. الي مايعرفش يقول سبول . Wie het niet weet, zegt tarwearen. Sbul komt van sunbulah (سنبلة meervoud سنابل), dat is een tarweaar. Geen linzen maar tarwe.

Een ander leuk spreekwoord in Syrië is a’ad basatak madd ijrek (عقد بساطك مد إجريك) : strek je kleedje uit zover je voeten reiken. Dat is de Arabische versie van ‘de tering naar de nering zetten’, dus niet boven je stand leven. Een Egyptische collega wist me te vertellen dat zij daar exact hetzelfde spreekwoord hebben, alleen ala add lihafak madd riglek (على قد فحالك مد رجليك). Exact hetzelfde, alleen dan met een liḥăf, لحاف (een laken).